De preventiemedewerker is een vaste pijler binnen het Nederlandse arbobeleid. Toch bestaat er in de praktijk nog veel onduidelijkheid over wat deze functie precies inhoudt, wanneer deze verplicht is en hoe de aanwijzing van een preventiemedewerker in zijn werk gaat. Ook rijst regelmatig de vraag of een werkgever een werknemer kan verplichten deze rol op zich te nemen.
Wat is een preventiemedewerker?
Een preventiemedewerker is een werknemer (of in kleine bedrijven de werkgever zelf) die binnen de organisatie verantwoordelijk is voor het ondersteunen van het arbeidsomstandighedenbeleid. De functie is vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en heeft als doel om risico’s op de werkvloer te voorkomen en de veiligheid en gezondheid van werknemers te bevorderen.
De preventiemedewerker vormt vaak de schakel tussen werkgever, werknemers, ondernemingsraad en externe deskundigen zoals de arbodienst of bedrijfsarts.
Wanneer is een preventiemedewerker verplicht?
Iedere werkgever in Nederland is verplicht om ten minste één preventiemedewerker aan te wijzen. Deze verplichting geldt voor alle organisaties, ongeacht de omvang. In bedrijven met maximaal 25 werknemers mag de werkgever deze rol zelf vervullen, mits hij of zij voldoende deskundig is.
Wat zijn de taken van de preventiemedewerker?
De taken van de preventiemedewerker zijn wettelijk bepaald en bestaan in ieder geval uit:
- Meewerken aan het opstellen en uitvoeren van de Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)
- Adviseren over maatregelen om arbeidsrisico’s te beperken
- Samenwerken met en adviseren aan de arbodienst en/of bedrijfsarts
- (Mede) uitvoeren van maatregelen gericht op een veilige en gezonde werkplek
In de praktijk wordt de rol vaak breder ingevuld, afhankelijk van de organisatie en de sector.
Mag een werkgever iemand aanwijzen tegen zijn of haar wil?
De wet bepaalt dat de werkgever een preventiemedewerker aanwijst, maar zegt niets expliciet over instemming van de werknemer zelf. In theorie kan een werkgever dus een werknemer aanwijzen voor deze rol.
In de praktijk ligt dit genuanceerder:
- De functie moet passen binnen het goed werkgeverschap
- De werknemer moet voldoende deskundig zijn of de kans krijgen om dit te worden
- De ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT) heeft instemmingsrecht bij de aanwijzing
Daarnaast geldt dat het opleggen van deze rol zonder overleg of tegen de duidelijke wil van de werknemer kan leiden tot arbeidsrechtelijke spanningen. Zeker als de taken een wezenlijke wijziging van de functie inhouden, kan instemming van de werknemer nodig zijn.
Kort gezegd: formeel aanwijzen kan, maar zorgvuldig overleg is in de praktijk noodzakelijk.
Ontslagbescherming
De preventiemedewerker heeft een beschermde positie. Net als leden van de ondernemingsraad mag de werknemer niet worden benadeeld vanwege de uitvoering van zijn of haar taken. Ontslag dat verband houdt met deze rol is in principe niet toegestaan zonder toetsing door het UWV of de rechter.
Deze bescherming waarborgt dat de preventiemedewerker onafhankelijk kan adviseren, ook als dat kritisch is richting de werkgever.
Aanstelling en vastlegging
Hoewel de wet niet voorschrijft dat de aanwijzing schriftelijk moet gebeuren, is het in de praktijk gebruikelijk om dit vast te leggen, bijvoorbeeld in een aanstellingsbrief of functiebeschrijving. Hierin worden doorgaans opgenomen:
- de aanwijzing tot preventiemedewerker
- de taken en verantwoordelijkheden
- de tijd die beschikbaar is voor de functie
- afspraken over scholing en ondersteuning
Dit helpt organisaties om aan te tonen dat zij voldoen aan hun wettelijke verplichtingen.
Toezicht en handhaving
De Nederlandse Arbeidsinspectie ziet toe op naleving van de Arbowet. Zij controleren niet specifiek op een aanstellingsbrief, maar wel op de feitelijke invulling van de rol. Werkgevers moeten kunnen aantonen dat:
- een preventiemedewerker is aangewezen
- deze betrokken is bij het arbobeleid en de RI&E
- de medezeggenschap correct is betrokken
Bij tekortkomingen kan de inspectie handhavend optreden.
Conclusie
De preventiemedewerker is een wettelijk verplichte functie met een duidelijke rol in het bevorderen van veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Hoewel de werkgever verantwoordelijk is voor de aanwijzing, vraagt een goede invulling van deze rol om overleg, deskundigheid en duidelijke afspraken. Schriftelijke vastlegging is daarbij niet verplicht, maar wel sterk aan te raden.
